KRÓLESTWO DAKÓW
Burebista do Decebala: królowie Sarmizegetusa Regia
Zanim pojawił się Rzym, dwaj dacyjscy królowie ukształtowali tę stolicę — Burebista, który ją założył, oraz Decebal, który bronił jej przed Trajanem, aż padła w 106 roku n.e.
Zobacz wycieczki do Sarmizegetusa Regia na GetYourGuide ↗Burebista jednoczy Daków
W pierwszej połowie I wieku p.n.e. tracki król Burebista po raz pierwszy zjednoczył pod jednym panowaniem plemiona zamieszkujące Karpaty i dolny Dunaj, budując królestwo na tyle potężne, by zaniepokoić Rzym Juliusza Cezara. Burebista przeniósł święte i polityczne centrum królestwa do Sarmizegetusy, w górach Orăștie, kładąc podwaliny pod twierdzę i sanktuaria, które odwiedzający oglądają dziś. Jego zabójstwo w 44 r. p.n.e. — w tym samym roku co Cezara — rozbiło królestwo na mniejsze, rywalizujące ze sobą terytoria na kilka dekad, niwecząc większość tego, co zbudował w ciągu jednego pokolenia.
Decebalus odbudowuje królestwo
Dacja pozostawała podzielona, aż do czasu, gdy około 85 roku n.e. władzę objął Decebal, ponownie jednocząc ją w zdyscyplinowane państwo, ze Sarmizegetusą Regia przywróconą do roli stolicy i centrum religijnego. Nie tracił czasu na sprawdzanie sił Rzymu, prowadząc wyprawy za Dunaj do prowincji Mezja i zabijając jej namiestnika, Oppiusza Sabinusa, w jednej z pierwszych potyczek konfliktu, który miał trwać dekady. Starożytni historycy opisują go jako prawdziwie groźnego stratega, biegłego zarówno w otwartej walce, jak i negocjacjach – i to właśnie dlatego Trajan potrzebował aż dwóch pełnych wojen, a nie jednej, aby go ostatecznie pokonać.
Dwie wojny z Trajanem
Trajan stoczył z Decebalem dwie osobne kampanie: pierwszą wojnę dacką (101–102 n.e.), zakończoną traktatem zmuszającym Decebala do zburzenia własnych fortyfikacji i przyjęcia surowych rzymskich warunków, oraz drugą wojnę dacką (105–106 n.e.), wywołaną tym, że Decebal odbudował swoje umocnienia i wznowił działania wbrew duchowi porozumienia. Druga kampania miała znacznie większy rozmach – Trajan przyprowadził przytłaczającą siłę legionów i tym razem był zdeterminowany, by raz na zawsze położyć kres niezależności Daków, zamiast negocjować kolejny kruchy rozejm. To właśnie ta druga wojna kończy się u bram samej Sarmizegetusy Regii, bez trzeciej szansy.
Upadek stolicy, 106 r. n.e.
W 106 roku naszej ery rzymskie legiony oblegały Sarmizegetusa Regia, odcinając — jak podają źródła — dopływ wody do twierdzy, aż jej obrona w końcu załamała się pod naporem. Decebal zdołał uciec z upadłej stolicy, lecz zgodnie z relacją rzymskiego historyka Kasjusza Diona odebrał sobie życie, zanim rzymska kawaleria, która w końcu dogoniła go w okolicznych górach, mogła pojmać go żywcem. Po śmierci Decebala i zdobyciu stolicy Dacja została formalnie włączona jako prowincja rzymska — kończąc tym samym jedną z najdłuższych, najbardziej zaciętych i najkosztowniejszych wojen całego panowania Trajana oraz na stulecia zmieniając oblicze regionu karpackiego.
Kolumna Trajana, wykuta w kamieniu
Rzym uczcił zwycięstwo Kolumną Trajana, 30-metrowym marmurowym pomnikiem, który do dziś stoi w Wiecznym Mieście, owiniętym spiralnym fryzem reliefowym o długości około 190 metrów, przedstawiającym kampanie dackie z niezwykłą, niemal dokumentalną szczegółowością — oblężenia, przeprawy przez rzeki, mury dackich twierdz, a samego Decebala ukazanego jako godnego przeciwnika, nie zaś karykaturę. Historycy traktują kolumnę jako jedno z najbogatszych zachowanych wizualnych świadectw jakiejkolwiek starożytnej wojny i to właśnie dzięki niej możemy dziś wyobrazić sobie, jak wyglądały fortyfikacje Sarmizegetusy Regii w czasie rzeczywistego użycia — jej twórcy wyraźnie pracowali na autentycznych relacjach z kampanii i szkicach polowych.
Co stało się z Dacją?
Po roku 106 n.e. podbite terytorium stało się rzymską prowincją Dację, zarządzaną z nowo wzniesionego miasta oddalonego o około 40 kilometrów, któremu Trajan celowo nadał nazwę od zniszczonej przez siebie dackiej stolicy. Sama Sarmizegetusa Regia przestała pełnić funkcję ośrodka władzy, ale nigdy nie została całkowicie wymazana z pamięci — jej mury, sanktuaria i Kamień Słoneczny z andezytu przetrwały w ciszy pod leśnym poszyciem przez blisko dwa tysiące lat. Od 1999 roku obiekt znajduje się pod ochroną UNESCO jako najbardziej kompletny zachowany ślad królestwa założonego przez Burebistę i ostatecznie bronionego przez Decebala przed Rzymem.