THE DACIAN KINGDOM
Od Burebisty do Decebala: królowie Sarmizegetusy Regii
Zanim nadeszła Roma, dwóch królów dackich ukształtowało tę stolicę — Burebista, który ją założył, i Decebal, który bronił jej przed Trajanem, aż upadła w 106 r. n.e.
Zobacz wycieczki do Sarmizegetusa Regia na GetYourGuide ↗Burebista jednoczy Daków
W pierwszej połowie I wieku p.n.e. król dacki Burebista po raz pierwszy podporządkował jednemu władcy mozaikę plemion rozsianych po Karpatach i dolnym Dunaju, tworząc królestwo dość potężne, by niepokoić Rzym Juliusza Cezara. Burebista przeniósł sakralne i polityczne centrum królestwa do Sarmizegetusy w Górach Orăștie, kładąc podwaliny pod twierdzę i sanktuaria, które zwiedzający widzą dziś. Jego zabójstwo w 44 r. p.n.e. — w tym samym roku co śmierć Cezara — rozbiło królestwo na mniejsze, rywalizujące terytoria na kilka dziesięcioleci, niwecząc wiele z tego, co zbudował w ciągu jednego pokolenia.
Decebalus rebuilds a kingdom
Dacja pozostawała podzielona, dopóki Decebal nie objął tronu około 87 r. n.e. i nie zjednoczył jej ponownie w jedno, zdyscyplinowane państwo, z Sarmizegetusą Regią przywróconą jako stolica i centrum religijne. Nie zwlekał z wystawieniem Rzymu na próbę, prowadząc najazdy przez Dunaj do prowincji Mezja i zabijając jej namiestnika, Oppiusa Sabinusa, w jednym z pierwszych starć wieloletniego konfliktu. Starożytni historycy opisują go jako naprawdę groźnego stratega, biegłego zarówno w otwartej wojnie, jak i w negocjacjach — i właśnie dlatego Trajan ostatecznie potrzebował dwóch pełnych wojen, a nie jednej, by pozbawić go władzy.
Dwie wojny z Trajanem
Trajan walczył z Decebalem w dwóch odrębnych kampaniach: pierwsza wojna dacka (101–102 r. n.e.), zakończona traktatem zmuszającym Decebala do zburzenia własnych umocnień i przyjęcia surowych rzymskich warunków, oraz druga wojna dacka (105–106 r. n.e.), wywołana odbudową fortyfikacji przez Decebala i wznowieniem działań wbrew duchowi traktatu. Druga kampania toczyła się na znacznie większą skalę — Trajan wprowadził przytłaczającą siłę legionów i tym razem postanowił raz na zawsze zakończyć niepodległość Dacji, zamiast negocjować kolejny kruchy rozejm. To właśnie ta druga wojna kończy się u samych wrót Sarmizegetusy Regii, bez oferowania trzeciej szansy.
Upadek stolicy, 106 r. n.e.
Legiony rzymskie obległy Sarmizegetusę Regię w 106 r. n.e., odcinając — jak podają źródła — dopływ wody zasilającej twierdzę, aż jej obrona w końcu pękła pod naporem. Decebal uszedł z upadającej stolicy, lecz według rzymskiego historyka Kasjusza Diona odebrał sobie życie, zamiast dać się pojmać, gdy rzymska jazda w końcu go dopadła w okolicznych górach. Gdy Decebal nie żył, a stolica została zdobyta, Dacja została formalnie anektowana jako prowincja rzymska — kończąc jedną z najdłuższych, najcięższych i najkosztowniejszych wojen całego panowania Trajana i przekształcając region karpacki na stulecia.
Kolumna Trajana wykuta w kamieniu
Rzym upamiętnił zwycięstwo Kolumną Trajana — 30-metrowym marmurowym monumentem, który stoi w Rzymie do dziś, oplecionym spiralnym reliefem o długości około 190 metrów, przedstawiającym kampanie dackie z niezwykłą, niemal dokumentalną szczegółowością — oblężenia, przeprawy przez rzeki, mury twierdz dackich i samego Decebala ukazanego jako godnego przeciwnika, a nie karykaturę. Historycy uważają kolumnę za jeden z najbogatszych zachowanych wizualnych zapisów jakiejkolwiek starożytnej wojny i pozostaje ona głównym powodem, dla którego możemy wyobrazić sobie, jak wyglądały umocnienia Sarmizegetusy Regii w czasach ich świetności — jej rzeźbiarze najwyraźniej pracowali na podstawie autentycznych relacji z kampanii i szkiców z pola.
What became of Dacia
Po 106 roku n.e. podbite terytorium stało się rzymską prowincją Dacja, administrowaną z nowo zbudowanego miasta oddalonego o około 40 kilometrów, które Trajan celowo nazwał imieniem stolicy Daków, którą właśnie zniszczył. Sama Sarmizegetusa Regia została porzucona jako siedziba władzy, ale nigdy nie została całkowicie wymazana z pamięci — jej mury, sanktuaria i Andytyjskie Słońce przetrwały cicho pod osłoną lasu przez blisko dwa tysiące lat. Od 1999 roku UNESCO chroni to stanowisko jako najbardziej kompletny zachowany ślad królestwa, które założył Burebista, a Decebalus ostatecznie poległ, broniąc go przed Rzymem.